Szukaj


Rzepedź
rzepedź
Rzepedź-Wieś (foto: P. Szechyński)
Rzepedź jest miejscowością położoną w gminie Komańcza, przy drodze Komańcza-Zagórz (bądź Komańcza-Bukowsko, zależy gdzie skręcimy w Szczawnym), pomiędzy Komańczą (6km), a Szczawnym (3km). Przebiega tędy także linia kolejowa Zagórz-Łupków, stacja PKP jest tuż przy drodze, co umiejscawia Rzepedź na granicy Bieszczadów, którą umownie wyznacza wspomniana linia kolejowa, lub bardziej "fachowo": bieg Osławy, płynącej od Prełuk, oraz Osławicy - płynacej z Komańczy przez Jawornik.

Nie jest to wioska specjalnie z Bieszczadami kojarzona (może za wyjątkiem drzewiarzy;), nie jest też letniskiem, ani uzdrowiskiem, jednak przy pewnych założeniach może stanowić dobrą bazę wypadową w Bieszczady, dlatego chciałbym poświęcić parę słów i tej niewielkiej miejscowości, którą choćby przy okazji warto odwiedzić.

Jak już wspomniałem, będzie to dobra baza wypadowa w Bieszczady, przy pewnych założeniach i mam tu na myśli szczególnie turystów zmotoryzowanych, ponieważ w dalsze zakątki Bieszczadów jest stąd jednak kawałek, przy czym za plus w tym przypadku należy uznać fakt, iż w co bardziej znane miejsca odległość jest zbliżona, a położenie nie wymaga okrążania Bieszczadów. Można zatem wybrać się przez Komańczę do Cisnej (36km) lub dalej Wetliny i Ustrzyk Górnych (69km), można też w przeciwną stronę: przez Szczawne, Tarnawę Dolną, Gruszkę (szczyt) do Polańczyka lub Soliny, albo tą samą drogą do Hoczwi, a dalej Baligrodu i Jabłonek, wreszcie do Zagórza (24km) i Sanoka (32km), przy czym do Sanoka można jechać serpentynami przez Brzozowiec, lub ominąć je, oraz Zagórz, jadąc przez Szczawne, Karlików i Bukowsko.

Z zabytków znajdujących się w Rzepedzi, najciekawszym, znajdującym się na szlaku architektury drewnianej, wydaje się być drewniana cerkiew filialna. Obiekt nie znajduje się przy drodze głównej, aby tu trafić należy (jadąc od Komańczy): przejechać całą Rzepedź, tj. osiedle, przejazd kolejowy, po lewej minąć kościół i przy samym końcu wsi skręcić za drogowskazem w lewo na Rzepedź-Wieś - po około 2km jazdy wąską, asfaltową dróżką, ciągnącą się wzdłuż potoku Rzepedka, po prawej stronie na wzgórzu ukaże się światynia.

Cerkiew w Rzepedzi pod wezwaniem Świętego Mikołaja Biskupa, zbudowana została w 1824 roku (napis w nadropożu drzwi do babińca) na miejscu poprzedniej. Konstrukcja trójdzielna, wszystkie pomieszczenia jednakowej wysokości. Po II wojnie cerkiew używana była przez kościół - od roku 1949 jako kościół rzymskokatolicki, oraz kaplica grekokatolicka. Równocześnie z cerkwią wzniesiona została wolnostojąca dzwonnica. W 1987 r. cerkiew wróciła do rąk grekokatolików. Do dziś wewnątrz zachowały się fragmenty ikonostasu oraz dwa boczne ołtarze.

Image
Rzepedź (foto: P. Szechyński)
Światynia została odnowiona i przebudowana w 1896 roku. Zmieniono wówczas konstrukcję dachu i wykonano polichromię wnętrz (mal. Josip Bukowczyk). Gruntowny remont cerkwi, ukazujący jej stan obecny miał miejsce w roku 2000. Obok cerkwi znajduje się trójkondygnacyjna drewniana dzwonnica z 1824 roku, oraz cmentarz cerkiewny ze zrujnowaną drewnianą kostnicą.

Bardzo ciekawa cerkiew znajduje się także tuż obok Rzepedzi - w Turzańsku. Jest to cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła z 1801-03 roku. Przebudowana w 1836 roku, odnowiana w 1898 i 1913. Obok dzwonnica z 1817 roku (najwyższa drewniana dzwonnica w polskich Karpatach). Do Turzańska można przejść spacerkiem, jest to dość blisko, idziemy wzdłuż płotu zakładów drzewnych (będzie drogowskaz obok mostu nad rzeką), potem pod górę i już w zasadzie zaczuna się Turzańsk. Można tu także dojechać samochodem. Droga kończy się na szczycie, zaraz za Turzańskiem, dalej można tylko rowerem, ponieważ droga tu jest nieprzejezdna dla przeciętnego samochodu - prowadzi ona do Kalnicy. Natomiast kościół rzymskokatolicki wybudowano tu dopiero w 1982 roku. Wcześniej nabożeństwa odbywały się w cerkwi, jednak spora część mieszkańców jeździła na msze do pobliskiej Komańczy, co w sumie powodowało spory tłok w tym bądź co bądź niewielkim komanieckim kościółku.

rzepedź
W Rzepedzi (foto: P. Szechyński)
Sama Rzepedź jest wsią dość spokojną i przyjemną, aczkolwiek zabudową odróżnia się wyraźnie od typowej bieszczadzkiej wioski przypominając malutkie miasteczko. Ogromny rozwój wsi nastąpił tuż po wybudowaniu Zakładów Przemysłu Drzewnego skupionych w Bieszczadzkim Przedsiebiorstwie Przemysłu Drzewnego (oficjalne otwarcie: listopad 1962r). Potężny był to zakład, jeden z wiekszych w Polsce: czterotrakowy tartak, duża skrzynkarnia, fryzarnia, linia do produkcji płyt, parkieciarnia. Produkowano tu, oprócz tradycyjnej tarcicy, także mozaikę podłogową, deszczułki posadzkowe (parkiet), płyty wiorowe oklejane okleiną naturalną (głównie buk, olcha, jesion) tzw. "aglomer", oraz domki drewniane, zarówno letniskowe, jak i całoroczne - wiele z nich stoi obecnie w bieszczadzkich ośrodkach wypoczynkowych, wiele także spełnia doskonale swą funkcję jako dom mieszkalny. ZPD Rzepedź dawały zatrudnienie sporej części mieszkańców Rzepedzi, oraz pobliskich miejscowości: Jawornika, Komańczy, Szczawnego, Turzańska i innych. Zakład przyczynił się do rozwoju wsi: powstało tu osiedle bloków, domki szeregowe, pracownicze ogródki działkowe "Nad Osławą" (przy wylocie na Szczawne), kilka sklepów, kino, oraz ośrodek wypoczynkowy i hotel robotniczy.

W Rzepedzi zaczynała także swój bieg bieszczadzka kolejka wąskotorowa, której głównym zadaniem było dostarczanie surowca do tartaku. Stacja kolejki znajduje się obok zakładu: idąc od stacji PKP Rzepedź, należy minąć bramę główną zakładu, budynek biura i skręcić w pierwszą dróżkę w lewo - po kilkuset metrach zobaczymy stację. Niestety obecnie odcinek Rzepedź - Prełuki - Smolnik, aż do Balnicy został wyłączony z ruchu z przyczyn ekonomicznych, dlatego budyneczek stacji jest zamknięty, a tory zarośnięte trawą i chwastami.
Początkiem lat 90-tych, gdy nastapiła recesja na rynku drzewnym, upadło wiele zakładów tej branży. Los ten spotkał także tartak w Rzepedzi, przyczyniając się także do znacznego wzrostu bezrobocia w okolicy. Obecnie zakład wznowił produkcję jako firma "Nowy Styl", jednak o innym profilu, oraz mniejszym zatrudnieniu. W roku 2003 firma zbudowała w Rzepedzi nową łuszczarnię, a sam tartak jest przeznaczono do sprzedania lub wydzierżawienia. Produkcję domków natomiast, przeniesiono do pobliskiej Komańczy, w której także znajduje się tartak - w rękach prywatnych (firma Drewdom).

P. Szechyński

 
Materiały prezentowane na stronach serwisu (teksty, zdjęcia) chronione są prawem autorskim. Wykorzystanie wymaga zgody redakcji.
 © OKiWM 2006 www.komancza.info
 współpraca: Twoje Bieszczady
hosting i wdrożenie CMS webfabryka.pl © 2006